Subscribe to be notified of new posts.

or

Become a free member to use the forums to ask for free advice.

สเต็มเซลล์คืออะไร ? สเต็มเซลล์มีกี่ประเภท

Updated: Oct 19, 2020



สเต็มเซลล์คืออะไร ?

สเต็มเซลล์คือเซลล์ชนิดพิเศษที่มีคุณสมบัติในการแบ่งตัวเป็นเซลล์ชนิดต่างๆได้หลากหลาย ตั้งแต่เซลล์สมองไปจนถึงเซลล์กล้ามเนื้อ นอกจากนี้ยังมีความสามารถในการซ่อมแซมเนื้อเยื่อของร่างกาย จากการบาดเจ็บ ความชรา และโรคต่างๆ


ความสำคัญของสเต็มเซลล์

สเต็มเซลล์มีความสำคัญต่อสิ่งมีชีวิตด้วยหลากหลายเหตุผล หลังปฏิสนธิ เมื่อตัวอ่อนอายุได้ 3-5 วันจะอยู่ในระยะที่เรียกว่าบลาสโตซีส เซลล์ชั้นในของตัวอ่อนระยะบลาสโตซีสนี้ มีคุณสมบัติพิเศษเปลี่ยนแปลงเป็นเซลล์ที่เจริญไปเป็นทุกอวัยวะ ประกอบเป็นร่างกายที่สมบูรณ์ เช่นเซลล์ที่ทำหน้าที่เฉพาะต่างๆในร่างกายเช่น เซลล์หัวใจ เซลล์ปอด เซลล์ผิวหนัง เซลล์สืบพันธุ์ รวมถึงเนื้อเยื่อต่างๆ นี่คือตัวอย่างความสำคัญของสเต็มเซลล์ในตัวอ่อน เพื่อแบ่งตัวเป็นเซลล์หลากหลายชนิด ในทุกอวัยวะออกมาเป็นร่างกายที่สมบูรณ์

ในร่างกายของมนุษย์ผู้ใหญ่ สเต็มเซลล์ทำหน้าที่สำคัญในการแบ่งตัวทดแทนเซลล์ที่ตายไป ซ่อมแซมเซลล์ที่มี บาดเจ็บ เป็นโรค เสื่อมสภาพ ตัวอย่างเช่น เมื่อเราเกิดบาดแผลฉีกขาดที่ผิวหนัง เสต็มเซลล์ที่ผิวหนังของเราก็จะทำหน้าที่สร้างเซลล์ใหม่ ซ่อมแซมผิวหนังที่ฉีกขาดให้กลับมามีสมบูรณ์ได้


สืบเนื่องจากคุณสมบัติในการแบ่งตัวเป็นเซลล์ชนิดต่างๆ และความสามารถในการซ่อมแซมนี้ ทำให้มีงานวิจัยออกมามากมายเกี่ยวกับการนำสเต็มเซลล์มาใช้ในการรักษาโรคต่างๆในปัจจุบัน


สเต็มเซลล์มีกี่ประเภท ?


สเต็มเซลล์ไม่ได้มีเพียงประเภทเดียว เช่นเดียวกับเซลล์ต่างๆ ในร่างกาย สเต็มเซลล์มีหลายประเภทโดยในแต่ละประเภท จะมีคุณสมบัติ แตกต่างกันไป โดยการแบ่งประเภทของสเต็มเซลล์นั้น เป็นการแบ่งตามที่มาของเซลล์ โดยแบ่งออกเป็นสามประเภทหลักคือ


Adult Stem Cells (ASCs)


Adult stem cells คือ สเต็มเซลล์ชนิดหนึ่งที่พบอยู่ในร่างกายตามอวัยวะต่างๆในแทบทุกอวัยวะ เพื่อให้อวัยวะนั้นๆ สามารถซ่อมแซมตนเองจากการบาดเจ็บ โรคภัย หรือการเสื่อมสภาพได้ Adult Stem Cells สามารถแบ่งเป็นเซลล์ชนิดต่างๆ ได้หลากหลาย แต่ไม่สามารถแบ่งตัวเป็นเซลล์สืบพันธุ์เช่นไข่หรือสเปิร์มได้ ปริมาณสเต็มเซลล์ของร่างกายในอวัยวะต่างๆนั้นถือได้ว่ามีน้อยมากในแต่ละอวัยวะ การเก็บสเต็มเซลล์หรือคัดกรอง สเต็มเซลล์จากเนื้อเยื่อหรืออวัยวะนั้นๆจึงต้องใช้เทคโนโลยีพิเศษที่ใช้ในงานวิจัย

Adult stem cells พบได้ในทุกช่วงอายุที่เรามีชีวิต ตั้งแต่แรกคลอดใน สายสะดือ รก เมื่อเป็นผู้ใหญ่ใน ไขกระดูก กล้ามเนื้อ เซลล์สมอง เซลล์ไขมัน เซลล์ผิวหนัง เซลล์ลำไส้ ในปี 1948 (70 ปีก่อนโดยประมาณ) ได้มีการเริ่มจัดเก็บ Adult stem cells จากส่วนประกอบของเลือด เป็นครั้งแรก เพื่อนำมาใช้ประโยชน์ในการรักษาโรคเกี่ยวกับเลือด

ตัวอย่างประเภทของ Adult Stem Cells

  • Hematopoietic stem cells (สเต็มเซลล์ของระบบเลือด)

  • Mesenchymal Stem cells (สเต็มเซลล์ของเนื้อเยื่อที่ประกอบเป็นโครงสร้างของอวัยวะต่างๆเช่นกระดูกอ่อน หลอดเลือด เนื้อเยื่อของอวัยวะภายใน เนื้อเยื่อตับ เนื้อเยื่อปอด เนื้อเยื่อไต)

  • Neural Stem Cells (สเต็มเซลล์ของระบบประสาท)

  • Epithelial Stem Cells (สเต็มเซลล์ของเนื้อเยื่อชั้นนอกของอวัยวะต่างๆ)

  • Skin Stem Cells (สเต็มเซลล์ของผิวหนัง)


Embryonic Stem Cells


เมื่อเซลล์ไข่และเซลล์สเปิร์มเกิดการปฏิสนธิเกิดเป็นตัวอ่อน หลังจากนั้น 3-5 วัน ก่อนการฝังตัว จะเกิดการแบ่งตัวของเซลล์เป็นตัวอ่อนในระยะนี้มีชื่อว่า บลาสโตซีส ซึ่งตัวอ่อนในระยะนี้จะประกอบด้วยเซลล์ที่สามารถเปลี่ยนแปลงไปเป็นเซลล์ได้ในทุกอวัยวะ เพื่อเตรียมการ สร้างอวัยวะต่างๆ ประกอบขึ้นเป็นร่างกายในระยะถัดไป



Embryonic stem cells คือเซลล์ที่นำมาจากเซลล์ต้นกำเนิดของระยะบลาสโตซีสนี้ โดยอาจนำมาจากเซลล์ที่ได้รับการปฏิสนธิในหลอดทดลอง และนำมาใช้เพื่อประโยชน์ในการวิจัย โดยต้องผ่านการขออนุญาตจากเจ้าของไข่และสเปิร์มในการนำมาทดลอง

สเต็มเซลล์ชนิดนี้มีความสามารถในการเปลี่ยนเป็นเซลล์ในร่างกายได้เกือบทุกชนิด

เปรียบเทียบข้อแตกต่างของ Embryonic stem cells และ Adult stem cells



Embryonic Stem Cells และ Adult stem cells มีเด่นข้อด้อยในการนำมาใช้ฟื้นฟูสุขภาพและรักษาโรคด้วยหลักการเซลล์เทอราปีแตกต่างกัน ข้อแตกต่างสำคัญอย่างหนึ่งสำหรับสเต็มเซลล์ทั้งสองประเภทนี้คือ ความสามารถในการเปลี่ยนแปลงแบ่งตัวไปเป็นเซลล์ชนิดต่างๆ Embryonic stem cells สามารถแบ่งตัวเป็นเซลล์ได้ทุกชนิดเนื่องซึ่งเป็นคุณสมบัติเฉพาะของสเต็มเซลล์ที่นำมาจากตัวอ่อน ส่วนAdult stem cells นั้นสามารถแบ่งเซลล์เป็นชนิดต่างๆได้จำกัดประเภท ขึ้นกับเซลล์ต้นกำเนิดของ Adult stem cells นั้นๆ


Embryonic stem cells สามารถเพาะเลี้ยงให้แบ่งตัวเพิ่มจำนวนได้ง่ายในจานเลี้ยงเชื้อ ส่วนAdult stem cells นั้นมีความท้ายทายในหลายขั้นตอนการ เนื่องจาก Adult stem cells พบอยู่ปริมาณน้อยในแต่ละอวัยวะ การเก็บ Adult stem cells จึงต้องใช้เทคดนโลยีขั้นสูงที่มีความปลอดภัย และยังต้องนำเซลล์ที่เก็บได้ไม่มากนี้ มาเพาะเลี้ยงในห้องทดลอง เพิ่มจำนวนให้ได้เพียงพอในการรักษาด้วยเซลล์เทอราปี ซึ่งต้องใช้จำนวนนับล้านเซลล์


การปลูกถ่าย Embryonic Stem Cells เนื่องจากยังมีการใช้ในขั้นงานวิจัยเท่านั้นและงานวิจัยที่เกี่ยวข้องยังมีจำนวนไม่มาก จึงไม่มีข้อมูลความปลอดภัยที่ชัดเจนเพียงพอเกี่ยวกับปฏิกิริยาการปฏิเสธของร่างกายผู้ได้รับการปลูกถ่าย ว่าจะเกิดการปฏิเสธหรือไม่

Adult stem cells เนื่องจากสามารถนำมาจากตัวของผู้ป่วยเองแล้วนำมาเพาะในห้องปฏิบัติการเพื่อเพิ่มจำนวน จากนั้นนำกลับมาปลูกถ่ายในร่างกายของเจ้าของอีกครั้ง จึงตัดปัญหาเรื่องปฏิกิริยาการต่อต้านจากระบบภูมิคุ้มกันของร่างกาย


การเกิดเนื้องอกจาก Embryonic stem cells

จากการทดลองปลูกถ่ายสเต็มเซลล์ในหนูทดลองที่มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง พบว่า Embryonic stem cells สามารถกลายเป็นที่มาของเนื้องอกชนิดเทอราโตมาได้ ซึ่งในเนื้องอกชนิดนี้ประกอบด้วยเนื้อเยื่อหลากหลายชนิดภายใน คุณสมบัติในการทำให้เกิดเนื้องอกนั้น เป็นคุณสมบัติอย่างหนึ่งของเซลล์ชนิด Embryogenic stem cells ดังตาราง


Induced Pleuripotent Stem Cells (iPSCs)


Induced pleuripotent stem cells คือ เซลล์ที่ได้จากการสร้างขึ้นในห้องปฏิบัติการ ถือเป็นชนิดที่มีคุณสมบัติอยู่กึ่งกลางระหว่าง Embryogenic stem cells และ Adult stem cells กระบวนการสร้าง (iPSCs) ทำโดยการตัดต่อพันธุกรรม โดยนำยีนของตัวอ่อนเข้าไปในเซลล์ทั่วไป ยกตัวอย่างเช่นเซลล์ผิวหนัง เพื่อให้เซลล์นั้นมีคุณสมบัติเป็นสเต็มเซลล์ขึ้นมา ซึ่ง (iPSCs) นี้ถือว่าอยู่ในกลุ่มของเซลล์ที่เปลี่ยนเป็นชนิดของเซลล์ต่างๆได้หลากหลายเช่นเดียวกับ Embryogenic stem cells กระบวนการสร้าง (iPSCs) สเต็มเซล์ลชนิดนี้ ค้นพบเมื่อปี คศ.2007 (13 ปีก่อนโดยประมาณ) กระบวนการตัดต่อพันธุกรรมของเซลล์เพื่อให้เซลล์มีคุณสมบัติของสเต็มเซลล์นี้ ยังต้องใช้เวลาอีกหลายปีจึงจะนำมาใช้ในการรักษาระดับคลินิก



หลักการสร้าง (iPSCs) สเต็มเซลล์ชนิดนี้คือการตัดต่อยีนสามถึงสี่ยีนเข้าในเซลล์ทั่วไปเพื่อให้เซลล์นั้นมีคุณสมบัติกลายเป็นสเต็มเซลล์ขึ้นมาโดยยังไม่ทราบรายละเอียดชัดเจนนักว่ากระบวนการนี้มีกลไกอย่างไร ปัจจุบันกำลังอยู่ในขั้นตอนการวิจัยศึกษาถึงกระบวนการ และทางเลือกในการเปลี่ยนเซลล์ให้มีคุณสมบัติเป็นสเต็มเซลล์ด้วยวิธีอื่นๆอย่างความปลอดภัย (7)


ปัญหาเกี่ยวกับความปลอดภัยและประสิทธิภาพของ (iPSCs) ในการรักษาด้วย เซลล์เทอราปี


เนื่องจาก (iPSCs) ได้มาจาก การตัดต่อพันธุกรรม ปัญหาอย่างหนึ่งที่ควรคำนึงถึงคือกลุ่มยีนที่ใส่เข้าไปเพื่อเหนี่ยวนำให้เซลล์ธรรมดากลายเป็นสเต็มเซลล์นั้น หากเกิดการแปลผลของกระบวนการภายในเซลล์ผิดพลาดอาจนำมาซึ่งเซลล์มะเร็งได้


รายละเอียดของ Adult stem cell ในเชิงลึก


จากที่กล่าวมาทั้งหมดข้างต้น Embryogenic stem cells และ (iPSCs)ยังอยู่ในขั้นตอนการศึกษาวิจัยเพิ่มเติมเพื่อความปลอดภัยรวมถึงประเด็นในแง่ของโอกาสการเกิดของเนื่องอกหรือเซลล์มะเร็ง จึงยังไม่เหมาะที่จะนำมาใช้ในทางคลินิกหรือการรักษาโดยทั่วไป ในที่นี้จึงขอกล่าวลงรายละเอียดถึง Adult stem cells ที่มีการริเริ่มการใช้มานานถึง 70 ปี


Adult Stem Cells นั้นมีหลายประเภทอาจกล่าวได้ว่าในเนื้อเยื่อแต่ละชนิดนั้นมี Adult stem cells ชนิดเฉพาะนั้นๆ ของแต่ละเนื้อเยื่อ แต่ในที่นี้จะขอกล่าวถึงชนิดหลักๆ ที่มีการศึกษาอย่างกว้างขวาง โดยต่อไปนี้จะขอเรียก Adult Stem Cells สั้นๆ ว่า สเต็มเซลล์


Hematopoietic stem cells

เป็นสเต็มเซลล์ที่มีการศึกษาอย่างยาวนานที่สุด สเต็มเซลล์ชนิดนี้สามารถแบ่งตัวเป็นเซลล์เม็ดเลือดได้ทุกชนิดเช่น เม็ดเลือดขาว เม็ดเลือดแดง เกล็ดเลือด สเต็มเซลล์ชนิดนี้สามารถพบได้ในกระแสโลหิตหรือที่ไขกระดูก


Neuro-stem cells

เป็นเซลล์พิเศษที่พัฒนาเป็นเซลล์ต่างๆในระบบประสาทเช่นเซลล์ประสาทและเซลล์ส่งเสริมการทำงานของระบบประสาท


Mesenchymal stem cells

เป็นสเต็มเซลล์ชนิดที่ปลอดภัย และเลือกเก็บได้ง่าย ไม่มีปัญหาด้านจริยธรรมในการทดลองของตัวอ่อนมาเกี่ยวข้อง เสต็มเซลล์ชนิดนี้สามารถแบ่งตัวเป็นเซลล์ได้หลากหลายแต่ไม่ใช่ทุกประเภท ยกตัวอย่างเช่น เซลล์กระดูกอ่อน เซลล์ไขมัน เซลล์ประสาท เซลล์ชั้นในของอวัยวะภายในเช่น เซลล์ตับ การเพาะเลี้ยงสเต็มเซลล์ชนิดนี้ให้เกิดการแบ่งตัวเพิ่ม มีการทำมายาวนานโดยไม่เกิดการเปลี่ยนแปลงของเซลล์ที่ผิดปกติ นอกจากนี้สเต็มเซลล์ชนิดนี้ยังมีคุณสมบัติในการปรับสมดุลของระบบภูมิคุ้มกัน หลั่งสารที่จำเป็นในการทำงานของเซลล์ของร่างกาย ลดการอักเสบจึง เป็นสเต็มเซลล์สำคัญที่ใช้ในการรักษาโรคเรื้อรังต่างๆ


สเต็มเซลล์ชนิดนี้สามารถเก็บได้จากหลากหลายแหล่งในร่างกายเพื่อนำมาเพาะเพิ่มจำนวนในห้องปฏิบัติการโดยสามารถนำมาจาก

  • ไขมัน

  • น้ำคร่ำ

  • รก

  • ฟัน

  • เลือดประจำเดือน

  • เลือดที่ไหลเวียนในร่างกาย

  • หนังหุ้มปลายอวัยวะเพศ​

  • สายสะดือ


คุณสมบัติเฉพาะของ Adult stem cells

  • ความสามารถในการแบ่งตัว เสต็มเซลล์สามารถแบ่งตัวซ้ำๆ ออกเป็นเซลล์ลูกเพื่อให้เซลล์ลูกนั้นทำหน้าที่ซ่อมแซมหรือทดแทนเซลล์ที่เกิด การบาดเจ็บ เสื่อมสภาพหรือตายไป

  • ความสามารถในการเปลี่ยนแปลงเป็นเซลล์ได้หลากหลายชนิด ตารางแสดงความหลากหลายในการเปลี่ยนแปลงเป็นเซลล์ชนิดต่างๆ ของ Adult Stem Cells


  • ความสามารถในการควบคุมสิ่งแวดล้อม ในบริเวณเนื้อเยื่อที่เกิดการบาดเจ็บสเต็มเซลล์จะมีการหลั่งสารเพื่อควมคุมการทำงานของการซ่อมแซมเซลล์ในเนื้อเยื่อนั้น

  • ความสามารถในการซ่อมแซมรักษา สเต็มเซลล์มีความไวต่อสัญญาณในการบาดเจ็บของเนื้อเยื่อ เมื่อได้รับสัญญาณการบาดเจ็บ สเต็มเซลล์จะเข้าทำงานในการซ่อมแซมเนื้อเยื่อ เกิดผลในการฟื้นฟูให้กับอวัยวะนั้นๆ

  • ปรับสมดุลของระบบภูมิคุ้มกัน

  • สร้างสารที่จำเป็นในการฟื้นฟู​ ในสภาพแวดล้อมที่เซลล์มีการบาดเจ็บหรือโรค สเต็มเซลล์จะมีหน้าที่ในการหลั่งสารที่จำเป็นในการฟื้นฟูให้กับเซลล์อื่นๆ

  • ความสามารถในการเดินทางไปในบริเวณที่มีการบาดเจ็บเพื่อเข้าซ่อมแซมโดยอัตโนมัติ



Adult stem cells ยิ่งเซลล์เด็กยิ่งมีประสิทธิภาพดี


Adult stem cells เป็นสเต็มเซลล์ที่พบอยู่ทั่วร่างกาย ในทุกเนื้อเยื่อเพื่อทำหน้าที่สร้างเซลล์ใหม่ทดแทนเซลล์ที่เสื่อมสภาพ เป็นโรคหรือตายไป เพื่อให้การทำงานของเนื้อเยื่อหรืออวัยวะนั้นๆ เป็นไปโดยปกติ อย่างไรก็ตามสเต็มเซลล์ชนิดนี้มีการแก่ชราไปเช่นเดียวกับอายุของเจ้าของร่างกายด้วย เมื่อสเต็มเซลล์แก่ขึ้น ประสิทธิภาพในการซ่อมแซมร่างกายก็ลดลง ตัวอย่างเช่นหากเราสังเกตุการหายของแผลในเด็กเล็กที่อายุน้อยซึ่งสเต็มเซลล์ยังไม่มีผมกระทบจากความแก่ชรา แผลจะหายอย่างรวดเร็ว ต่างจากผู้สูงอายุที่อายุยิ่งมากขึ้นการหายของแผลยิ่งเป็นเรื้อรังหายช้าขึ้น เพราะสเต็มเซลล์ก็แก่ขึ้นเช่นเดียวกับอายุของเจ้าตัว เจ้าของสเต็มเซลล์นั้น


Stem cells จากรก


ในบรรดาสเต็มเซลล์ทุกชนิด สเต็มเซลล์จากสายสะดือ คือชนิดที่มีความอ่อนเยาว์มากที่สุด มีประสิทธิภาพสูงสุด และยังมีคุณสมบัติพิเศษในทางภูมิคุ้มกันเรียกว่า Immuno-privileged คือไม่กระตุ้นปฏิกิริยาภูมิคุ้มกัน มีขั้นตอนการเก็บที่ไม่ซับซ้อน แตกต่างจาก Embryonic stem cells และ iPSc ที่มีโอกาสเกิดเนื้องอก Teratoma ได้

Subscribe to be notified of new posts.

or

Become a free member to use the forums to ask for free advice.

  • Whatsapp
  • Facebook
  • Instagram
  • YouTube
  • Pinterest Social Icon
  • Twitter
  • Line

Revival Clinic Bangkok

099 232 3566

©2019 by Revival Clinic bangkok. Proudly created with Wix.com